Klasa 6b - WOP. Lekcja z 15.10.2022
Temat : Gleby w Polsce.
Gleba - to
około dwumetrowa warstwa składająca się z okruchów skał,
powietrza, wody, obumarłych szczątków organizmów, a także żywych
roślin, zwierząt i grzybów. Trudno znaleźć granicę pomiędzy
jej składnikami, gdyż wzajemnie się przenikają. Gleba zawiera
wodę i pokarm dla różnorodnych organizmów
glebowych,
które w niej żyją, a jednocześnie uczestniczą w procesie jej
tworzenia. Większość roślin jest ukorzeniona w glebie i korzysta
z wody, powietrza i innych substancji, które w niej występują.
Wiele zwierząt kopie w niej nory. Z gleby korzystają też ludzie,
którzy uprawiają na niej rośliny dla własnych potrzeb.
W
glebie można wyróżnić kilka warstw:
na powierzchni spoczywają nierozłożone szczątki roślin i zwierząt;
poniżej znajduje się próchnica powstająca z rozkładu szczątków roślin i zwierząt;
głębiej leży warstwa wymywania, z której wsiąkająca woda opadowa wymywa różne substancje;
jeszcze głębiej znajduje się warstwa, gdzie woda osadza to, co zabrała z wyższej warstwy – jest to warstwa wmywania;
najniżej leży warstwa skały macierzystej, czyli tej, z której powstała gleba.
2. Organizmy glebowe.
Dlaczego w ogrodzie wciąż trzeba wykonywać wiele prac (jak nawożenie czy spulchnianie gleby), a w lesie czy na łące wszystko dzieje się samo? W glebie żyją tysiące organizmów, które uczestniczą w nieustannym procesie jej tworzenia. Do zwierząt glebowych należą na przykład dżdżownice.
3. Gleby w Polsce
Wiemy już, jakie są warstwy gleby. Ich skład i grubość zależy m.in. od skały macierzystej, warunków powstawania i towarzyszącej im roślinności. Do najczęściej spotykanych należą:
gleby brunatne – występują niemal w całej Polsce poza górami; z punktu widzenia rolnictwa są to gleby średnie;
gleby bielicowe – są to gleby ubogie, dlatego przeznacza się je zwykle do zalesienia;
mady – powstają w dolinach rzecznych i przy ujściach największych rzek; z punktu widzenia rolników należą do najlepszych gleb;
czarnoziemy – najżyźniejsze gleby w Polsce, które powstają na pokładach skały zwanej lessem; spotykane są na niewielkich obszarach w południowej części Polski;
rędziny – powstają na skałach wapiennych, są dość żyzne, ale trudne w uprawie, gdyż znajduje się w nich wiele okruchów skalnych;
gleby górskie – występują w wyższych partiach gór, charakteryzują się cienką warstwą próchnicy; mogą na nich rosnąć tylko najmniej wymagające rośliny.
1. Zboża
Do najważniejszych roślin uprawianych w Polsce należą przede wszystkim zboża. Zajmują one niemal 71% powierzchni zasiewów. Najwyższe odsetki powierzchni zbóż w ogólnej powierzchni zasiewów występują w powiatach wschodniej i środkowej części Polski. Znaczenie zbóż z każdym rokiem wzrasta, głównie ze względu na wzrost znaczenia tej grupy roślin jako paszy dla zwierząt. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują: pszenica, pszenżyto, jęczmień, żyto i owies.
Najważniejszym zbożem w Polsce jest pszenica 20% upraw. Wymaga bardzo dobrych gleb. Rośnie na: Nizinie Śląskiej, Kotlinie Sandomierskiej, Żuławach Wiślanych, Małopolsce, Lubelszczyźnie i Nizinie Szczecińskiej. Żyto natomiast jest uprawiane na słabszych glebach. Rośnie na: Niziny Polskie, Nizina Mazowiecka i Pojezierza.
Coraz częściej w Polsce uprawiane jest pszenżyto. To sztucznie wyprodukowane zboże, ma więcej białka niż pszenica ale mniejsze wymagania glebowe. Uprawiane jest w: Wielkopolsce, Kujawach, Warmii i Mazurach.
2. Rośliny okopowe
Zasadniczą rośliną okopową w naszym kraju są ziemniaki. Uprawia się je na glebach lekkich, średnich oraz dobrych. Uprawia się je na: Podlasiu, Mazowszu w Małopolsce i na Podlasiu. Rośliny okopowe są jednymi z najpopularniejszych, mimo to ich uprawa nie jest wcale łatwa. Rośliny okopowe wymagają dużej powierzchni i ciągłego nawożenia obornikiem, co sprawia, że taka produkcja jest czasochłonna. Jednak rośliny okopowe cechują się nieustannym popytem na rynkach zbytu. Stanowią one pokarm nie tylko dla ludzi, ale również dla zwierząt.
3. Rośliny przemysłowe
Rośliny przemysłowe dostarczają surowców do przemysłu rolno-spożywczego. W tej grupie wyróżnia się rośliny oleiste, cukrodajne, włókniste oraz specjalne. Dominują one w części zachodniej i północnej kraju. Ich uprawa związana jest ze stosowaniem odpowiednich zabiegów agrotechnicznych. Ponadto wymagają dobrych warunków klimatyczno-glebowych. Spośród roślin przemysłowych największy udział w strukturze zasiewów mają rzepak i rzepik. Najczęściej spotykanymi w Polsce roślinami przemysłowymi są: rzepak, buraki cukrowe, len, tytoń i chmiel. Buraki cukrowe potrzebują gleb bardzo dobrych i uprawia się je: Nizina Śląska, Lubelszczyzna, Kujawy, Żuławy Wiślane i Wielkopolska.
4. Warzywa i owoce
Uprawa warzyw i owoców w Polsce w ostatnich latach utrzymuje się na podobnym poziomie tj. 4,5 - 4,8 mln ton rocznie- warzywa oraz od 2,5 do 4 tyś ton owoców. Największy obszar w naszym kraju zajęty jest pod uprawę takich gatunków jak cebula, kapusta i marchew, na kolejnych pozycjach są ogórki gruntowe, buraki ćwikłowe, kalafiory i pomidory gruntowe. Jeśli chodzi o owoce, najwięcej w Polsce zbiera się jabłek, gruszek, śliwek, wiśni, czereśni, truskawek, malin i porzeczek.
.jpg)
