Klasa 4a i 4b 10.01.2026 r.
Temat: Legenda jako opowieść o dawnych czasach – poznajemy najważniejsze polskie legendy.
1. Czym jest legenda?
2. Legenda o Lechu, Czechu i Rusie.
3. Legenda o Popielu.
4. Legenda o Piaście Kołodzieju.
Legenda to opowieść ludowa, która przez wiele lat była przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie. Często zawiera elementy fantastyczne lub niezwykłe, dlatego nie zawsze można ją potwierdzić faktami historycznymi. Uważa się jednak, że w każdej legendzie znajduje się pewien element prawdy.
Legendy są związane z określonym miejscem, kulturą, osobą lub wydarzeniami z przeszłości.
Polska kultura jest bogata w legendy, które opowiadają o początkach państwa, ważnych wydarzeniach oraz historii różnych regionów. Dzięki nim możemy lepiej poznać nasze korzenie i tradycje narodowe. Znajomość legend pomaga pielęgnować ojczystą kulturę i przekazywać ją kolejnym pokoleniom.
Do najbardziej znanych legend polskich należą:
Legendy o początkach państwa i władzy
- Legenda o Lechu, Czechu i Rusie opowiada o trzech braciach, którzy dali początek ludom słowiańskim. Biały orzeł stał się symbolem państwa Lecha.
- Legenda o Popielu przedstawia historię okrutnego władcy, który został ukarany za swoje czyny i zginął pożarty przez myszy.
- Legenda o Piaście Kołodzieju mówi o prostym, uczciwym człowieku, który został protoplastą dynastii Piastów.
Legendy krakowskie
- Legenda o Smoku Wawelskim opowiada o potworze, który zagrażał mieszkańcom Krakowa, aż został pokonany podstępem przez szewca Skubę.
- Legenda o Królu Kraku i Wandzie dotyczy założyciela Krakowa oraz jego córki, która poświęciła życie, aby nie dopuścić do wojny.
- Legenda o Hejnale Mariackim opowiada o trębaczu, który ostrzegł miasto przed najazdem, tracąc przy tym życie.
Legendy warszawskie
- Legenda o Syrence Warszawskiej przedstawia syrenę jako opiekunkę i symbol miasta.
- Legenda o Bazyliszku opowiada o potworze, który zabijał wzrokiem i został pokonany dzięki sprytowi człowieka.
- Legenda o Warsie i Sawie wyjaśnia pochodzenie nazwy Warszawa i opowiada o rybaku oraz syrenie.
- Legenda o Złotej Kaczce pokazuje, że prawdziwe szczęście nie polega na bogactwie.
Inne znane legendy
- Legenda o Panu Twardowskim opowiada o czarnoksiężniku, który zawarł pakt z diabłem.
- Legenda o Szewczyku Dratewce przedstawia chłopca, który dzięki odwadze i pomocy zwierząt pokonał smoka.
- Legenda o Kwiecie Paproci mówi o magicznym kwiecie, który zakwita raz w roku i symbolizuje szczęście.
Działo się to wszystko dawno temu, przed wieloma wiekami. Polska wyglądała wtedy inaczej niż dzisiaj. Nie było autostrad, linii kolejowych, mostów ani betonowych osiedli. Ziemię porastały nieprzebyte puszcze i lasy zamieszkałe przez dzikie zwierzęta.
Trzej bracia – Lech, Czech i Rus – ruszyli w drogę na czele swoich plemion,
w poszukiwaniu nowego miejsca na siedziby. Wiele dni szli, przedzierając się przez gęstwinę i przeprawiając w bród przez napotkane rzeki. Pewnego dnia spomiędzy drzew wyłoniła się przed nimi przepiękna, zalana słońcem dolina, ozdobiona niewysokimi pagórkami i malowniczymi jeziorami. Zachwyceni bracia zatrzymali się, żeby nacieszyć się tym widokiem. Kiedy tak stali zapatrzeni, usłyszeli
nad głowami szum skrzydeł i ujrzeli orła majestatycznie krążącego w górze na tle zachodzącego słońca. Po chwili ptak wylądował w gnieździe na pobliskim dębie. Lech uznał, że pojawienie się orła, najszlachetniejszego z ptaków, to dobra wróżba. Zapragnął zatrzymać się w tej dolinie na zawsze.
Wkrótce poszły w ruch topory i inne narzędzia. Zaczęto wycinać drzewa, z których budowano domy i przygotowywać pola pod uprawę. W pobliżu drzewa, na którym mieszkał orzeł, Lech założył swoją siedzibę - nazwaną na pamiątkę orlego gniazda – Gniazdem albo Gniezdnem, a w późniejszych czasach Gnieznem. Gniezno zostało pierwszą stolicą Polski – państwa założonego przez potomków Lecha, zwanych Lechitami. Orzeł stał się znakiem rozpoznawczym jego i jego ludu.
Jednak dolina, choć rozległa, nie mogła pomieścić wszystkich plemion. Dlatego Czech i Rus pożegnali się z bratem i powędrowali ze swoimi ludźmi w dalszą drogę. Pierwszy dotarł na południe, gdzie założył państwo Czechy. Drugi ruszył na wschód, gdzie powstała Ruś.
Legenda o Piaście i złym księciu Popielu
Ta historia wydarzyła się wiele lat po tym, jak Lech założył swoją siedzibę.
W Gnieźnie rządził wtedy młody, skąpy i okrutny książę Popiel. Zgodnie z tradycją przygotował wystawną ucztę z okazji postrzyżyn swoich synów. Była to w tych czasach bardzo ważna uroczystość. Podczas której 7‑letni chłopiec, przechodził spod opieki matki pod opiekę ojca. Ojciec obcinał chłopcu włosy, nadawał imię i prosił bogów opiekę nad dzieckiem. W trakcie uczty na dworze Popiela pojawili się dwaj zdrożeni przybysze. Chociaż zabawa trwała w najlepsze, a jedzenia ani picia nie brakowało, nie zostali wpuszczeni do środka. Książę kazał ich wypędzić za bramy grodu.
W tym samym czasie nieopodal grodu w chacie Piasta, również szykowano się do postrzyżyn. Piast był skromnym, ale bardzo szanowanym gospodarzem. Oboje z żoną Rzepichą byli lubiani przez wszystkich sąsiadów za dobre rady i pomoc, którymi chętnie służyli innym. Byli też znani z gościnności. Chociaż byli biedni na ucztę z okazji uroczystości przygotowali zapasy jedzenia i picia.
Polecenie 1
W XIV wieku w Kruszwicy położonej nad jeziorem Gopło został zbudowany zamek. Jedna z jego wież, zwana Mysią Wieżą, przetrwała do dziś. Wyjaśnij, do czego nawiązuje jej nazwa.
Sprawdź, czy pamiętasz.
Przypomnij, w jaki sposób według legendy powstało Gniezno, pierwsza stolica Polski.
Wymień kraje, które założyli Lech, Czech i Rus.
Opisz, jak obchodzono uroczystość postrzyżyn.
Wyjaśnij, dlaczego władcy Polski nazywani byli Piastami.
.jpg)
