Klasa 4a, 4b i 5, WOP 21.02.2026 r.

Gdzie są góry? 

 Temat: Ukształtowanie powierzchni Polski na mapach. 

1. Wysokość względna i bezwzględna.

2. Mapa poziomicowa.

3. Formy terenu.

4. Barwy hipsometryczne.

Cele lekcji: 

• Będziesz rozumieć różnicę między wysokością bezwzględną a względną oraz podasz prosty przykład.
• Będziesz odczytywać wysokość terenu z mapy poziomicowej i wyjaśnisz, co oznaczają linie poziomicowe.
• Będziesz rozpoznawać podstawowe formy terenu na mapie (góra, nizina, wyżyna).
• Będziesz wyjaśniać znaczenie barw hipsometrycznych oraz wskażesz, które kolory oznaczają tereny niskie, a które wysokie.

Każdy punkt na powierzchni Ziemi znajduje się na określonej wysokości. Mierzy się ją od poziomu morza i zapisuje w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.), np. 500 m n.p.m.
Wysokość punktu mierzona od poziomu morza to wysokość bezwzględna.

Innym rodzajem wysokości jest wysokość względna. Mierzy się ją od wybranego miejsca, np. od podnóża wzniesienia do jego szczytu. Wysokość względna pokazuje różnicę wysokości między dwoma punktami. Podaje się ją w metrach, np. 310 m.

Przerysowaliśmy do zeszytu górę, morze i zaznaczyliśmy wysokość bezwględną (tylko). 

lub 

Zapamiętaj! 

Poziom morza – to punkt odniesienia (0 m n.p.m.).

Szczyt góry – np. 500 m n.p.m.

Strzałka od poziomu morza do szczytu – to wysokość bezwzględna.

Mapa poziomicowa

Wyobraź sobie, że jesteś na wycieczce w górach. Aby znaleźć drogę na szczyt chcesz skorzystać z mapy. Ale skąd wiadomo, czy podejście będzie łatwe? Mapa jest rysunkiem dwuwymiarowym, a ty chcesz wiedzieć, czy ścieżka nie okaże się zbyt stroma. Jeżeli lepiej przyjrzysz się mapie, okaże się, że odczytasz z niej informacje także o ukształtowaniu terenu.

Poziomica to linia na mapie, która łączy punkty o tej samej wysokości.
Dzięki poziomicom możemy sprawdzić, jak wysoki jest teren i jaki ma kształt.

Zapamiętaj!

Jeśli poziomice leżą blisko siebie, teren jest stromy.
Jeśli są od siebie daleko, teren jest łagodny i płaski.

Formy terenu

Wyróżnia się:

• wypukłe (góry, wzgórza, pagórki) i 
• wklęsłe (doliny, kotliny, wąwozy).

Niziny, wyżyny, góry 

W geografii stosuje się różne podziały wysokościowe nizin, wyżyn i gór (mała różnica). Na lekcji przyjmujemy podział zgodny z podręcznikiem szkolnym.

Zapisaliśmy w zeszycie

• niziny od 0 do 300 m n.p.m.
• wyżyny od 300 do 500 m n.p.m.
• góry powyżej 500 m n.p.m.

Ciekawostka

Istnieją obszary lądu położone poniżej poziomu morza, tzw. depresje. Oczywiście nie są zalewane przez morze, gdyż są od niego oddzielone wzniesieniami. Aby opisać wysokość depresji, używa się skrótu „p.p.m.” – pod poziomem morza.

Uczniowie otrzymali mapę Polski z pasami rzeźby terenu,na której zaznaczyli łańcuchy górskie: Sudety, Karpaty i Góry Świętokrzyskie.