I LO WOP 2.05.2026 r.

 

Temat: Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny.

• Wyjaśnisz, dlaczego dotychczasowi sojusznicy w czasie wojny stali się przeciwnikami w czasie pokoju.

• Opiszesz, czym była i jak się rozpoczęła zimna wojna.

• Wyjaśnisz znaczenie terminu „żelazna kurtyna” i przeanalizujesz jej przebieg.

Wyobraźcie sobie, że jesteście historycznymi detektywami. Musicie ustalić: kto odpowiada za wybuch zimnej wojny?

USA czy Związek Radziecki — a może obie strony?

Pracujemy w grupach.

Zadania dla grupy:

1. Oddzielcie fakty od opinii.
2. Przeanalizujcie materiały z teczki + podręcznik s. 192-198.
3. Odpowiedźcie na pytania:

Czy zimna wojna była nieunikniona?

Czy konflikt wynikał bardziej z ideologii, czy z walki o wpływy?

Jakie były główne przyczyny napięć między blokami?

Tworzenie „aktu oskarżenia” (10 min)

Pracujecie w swoich grupach.

Wasze zadanie: przygotujcie krótkie wystąpienie (2–3 minuty).

W swoim wystąpieniu:

• zdecydujcie, kogo oskarżacie o wywołanie napięć:
• USA
• Związek Radziecki
• lub obie strony

 Przekonajcie klasę, że Wasze stanowisko jest najbardziej trafne.

Materiały dodatkowe

Wywiad premiera J. Stalina udzielony korespondentowi „Prawdy” w związku z przemówieniem Churchilla w Fulton, Moskwa, 13 III 1946 r.

Pan Churchill twierdzi następnie, że „partie komunistyczne, które były bardzo małe we wszystkich tych państwach Europy Wschodniej, osiągnęły obecnie wyjątkową siłę i starają się wszędzie wprowadzić system totalny i reżim policyjny. We wszystkich tych krajach, za wyjątkiem Czechosłowacji, nie ma prawdziwej demokracji”.

Jak wiadomo, w Anglii rządzi obecnie państwem jedna partia, Labour Party, a inne partie opozycyjne nie mogą brać udziału w rzędzie. To nazywa pan Churchill prawdziwą demokracją.

W Polsce, Rumunii, Jugosławii, Bułgarii i na Węgrzech rządzi blok koalicyjny, złożony z 4 do 6 partii, przy czym opozycja – jeżeli jest mniej lub więcej lojalna – ma zabezpieczone prawo udziału w rzędzie. To nazywa pan Churchill totalizmem, tyranią i systemem policyjnym. Dlaczego? Na jakiej podstawie? Nie oczekujcie odpowiedzi od pana Churchilla. Pan Churchill nie zdaje sobie sprawy, w jak śmiesznej pozycji stawia sam siebie krzykliwymi mowami o totalizmie, tyranii i systemach policyjnych.

Źródło: Wywiad premiera J. Stalina udzielony korespondentowi „Prawdy” w związku z przemówieniem Churchilla w Fulton, Moskwa, 13 III 1946 r. Cytat za: R. Kozłowski, J. Sziling, Wybrane teksty źródłowe do historii powszechnej po 1945 roku, Toruń 1988, s. 39–40.

Przemówienie Winstona Churchilla (fragment)

Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem opuściła się żelazna kurtyna w poprzek kontynentu. Poza tą linią znajdują się wszystkie stolice byłych państw środkowej i wschodniej Europy: Warszawa, Praga, Wiedeń, Budapeszt, Bukareszt i Sofia – wszystkie te sławne miasta i zamieszkująca wokół nich ludność leżą, że tak się wyrażę, w sferze radzieckiej i wszystkie, w takiej czy w innej formie, podlegają nie tylko wpływom radzieckim, ale kontroli z Moskwy w bardzo wysokim, niekiedy rosnącym stopniu.

Rządy policyjne przenikają z Moskwy. Ale tylko Ateny, ze swą nieśmiertelną chwałą, mogą swobodnie decydować o swej przyszłości w wyborach pod nadzorem brytyjskim, amerykańskim i francuskim.

Źródło: Przemówienie Winstona Churchilla (fragment), [w:] Historia 1789–1990. Wybór tekstów źródłowych dla szkół średnich, oprac. J. Eisler, M. Sobańska‑Bondaruk, Warszawa 1995, s. 211.

Pytanie

Która z wymienionych przez Winstona Churchilla stolic nie znalazła się ostatecznie pod wpływami sowieckimi? Wyjaśnij, dlaczego premier Wielkiej Brytanii w 1946 r. umieścił ją w swoim wyliczeniu.

Długi telegram” George’a Kennana (fragment, 1946)

Autor: George Kennan
Adresat: rząd USA

---

„Zasadnicze cechy radzieckiego spojrzenia na świat wynikają z przekonania, że nie ma możliwości trwałego współistnienia między systemem komunistycznym a kapitalistycznym.

Władze Związek Radziecki postrzegają świat zewnętrzny jako wrogi i dążą do rozszerzania swoich wpływów.

Polityka ZSRR opiera się na przekonaniu o konieczności osłabiania państw zachodnich oraz wzmacniania własnej pozycji.

Nie oznacza to jednak, że Związek Radziecki dąży bezpośrednio do wojny. Jego działania są raczej długofalowe i polegają na stopniowym zwiększaniu wpływów.

W związku z tym Stany Zjednoczone powinny prowadzić konsekwentną i zdecydowaną politykę wobec ZSRR, opartą na powstrzymywaniu jego ekspansji.”

 

Doktryna Trumana zrywała z dotychczasową polityką izolacjonizmu USA (z doktryną Monroego), ponieważ Stany Zjednoczone miały aktywnie zaangażować się w działania w Europie. I to już nie w sytuacji nadzwyczajnej, jaką były dwie wojny światowe. Z tego powodu doktryna ta była krytykowana nawet w USA.

Zaczęło się od pomocy udzielonej Grecji i Turcji. W kolejnych latach amerykańskie działania objęły znacznie większą ilość państw. Nieodłącznym elementem polityki administracji Trumana tamtych lat stał się oczywiście plan odbudowy gospodarczej Europy – plan Marshalla. Jego celem również było powstrzymanie ekspansji komunizmu w Europie Zachodniej. Było już wtedy jasne, że z powodu nacisków ze strony ZSRR nie uda się objąć nim państw Europy Środkowo-Wschodniej.

Reakcja Związku Radzieckiego

Zarówno ten plan, jak i sama doktryna Trumana były wybitnie nie na rękę Związkowi Radzieckiemu. A przede wszystkim Józefowi Stalinowi i jego planom wobec Europy. Nowa polityka USA stanowiła dla nich realne zagrożenie. Dlatego podejmowano próby wykolejenia zachodzących na zachodzie Europy procesów integracyjnych. Usiłowano nawet zaangażować do tego komunistów z Francji i Włoch. Utworzony został Kominform. Doktryna Trumana była bezpardonowo atakowana. Twierdzono, że stanowi próbę wywołania wojny ze Związkiem Radzieckim. Po wyrażeniu wstępnego zainteresowania zaatakowano również plan Marshalla. Według ZSRR miał stanowić element realizacji doktryny. Prasa radziecka napastliwie odnosiła się nawet ad personam do prezydenta Trumana.

Polecam

Film

Film